De werking van het brein ten aanzien van klachten
Veel mensen denken dat pijn direct uit het lichaam komt. Bijvoorbeeld: ik heb pijn, dus er moet iets beschadigd zijn. Maar pijn werkt eigenlijk iets ingewikkelder. Pijn wordt namelijk altijd waargenomen en verwerkt in het brein.

Wanneer er iets in het lichaam gebeurt, zoals een blessure, ontsteking of overbelasting, geven zenuwen signalen door aan het brein. Deze signalen zijn als het ware informatie: ze vertellen het brein dat er mogelijk iets aan de hand is. Het brein beoordeelt vervolgens deze informatie en bepaalt of er een beschermingsreactie nodig is, zoals pijn, vermoeidheid, spanning of andere lichamelijke klachten.

Het brein kijkt daarbij niet alleen naar de signalen uit het lichaam, maar ook naar de context waarin deze signalen ontstaan. Het gebruikt eerdere ervaringen, emoties, stress, verwachtingen en de mate van veiligheid die het ervaart om te bepalen hoe het moet reageren.

Een voorbeeld: als je je verstapt en je enkel beschadigt, is pijn een hele nuttige reactie. Je brein zorgt ervoor dat je rustiger gaat bewegen, zodat het lichaam kan herstellen. De pijn is dus een beschermingsmechanisme.

Maar soms blijft het beschermingssysteem actief, ook wanneer de eventuele oorspronkelijke aanleiding verdwenen is. Het zenuwstelsel kan dan gevoeliger worden en sneller alarm slaan. Het brein kan signalen die normaal onschuldig zijn, gaan interpreteren als mogelijk gevaar. Hierdoor kunnen klachten ontstaan of blijven bestaan, zoals pijn, vermoeidheid, duizeligheid, spierspanning, darmklachten of een gevoel van uitputting.

Dit betekent niet dat klachten “tussen de oren” zitten. Het betekent juist dat het brein een belangrijke rol speelt in hoe lichamelijke signalen worden verwerkt. Het brein probeert je namelijk altijd te beschermen, soms alleen iets te enthousiast.

De mind-body benadering
De mind-body benadering gaat ervan uit dat lichaam en geest onlosmakelijk met elkaar verbonden zijn. Alles wat we denken, voelen en meemaken heeft invloed op ons lichaam. Andersom beïnvloeden lichamelijke signalen ook weer wat we denken en hoe we ons gedragen. Het is één systeem.

Bij langdurige lichamelijke klachten is niet altijd sprake van blijvende lichamelijke schade of een duidelijke medische oorzaak. Dat betekent niet dat de klachten ingebeeld zijn. Klachten zoals pijn, vermoeidheid, duizeligheid, darmklachten of concentratieproblemen zijn écht en worden ook echt ervaren.

Binnen de mind-body benadering kijken we naar de rol van het brein en het zenuwstelsel. Wanneer het brein langdurig onveiligheid ervaart door bijvoorbeeld stress, overbelasting, ziekte of ingrijpende ervaringen, kan het zenuwstelsel overgevoelig raken. Het zenuwstelsel kan dan als het ware in een beschermingsstand terecht komen en signalen van gevaar afgeven, ook wanneer er op dat moment geen direct gevaar is. Het brein interpreteert veilige signalen vanuit het lichaam als onveilig. Hierdoor kunnen klachten blijven ontstaan of steeds opnieuw worden geactiveerd.

Het brein leert ook door ervaringen en kan bepaalde situaties, emoties of lichamelijke signalen onbewust gaan koppelen aan gevaar en dus aan de klacht. Hierdoor ontstaan koppelingen met de klacht, waardoor de klacht sneller ervaren wordt.

De mind-body benadering helpt om deze processen te begrijpen en te veranderen. Door inzicht te krijgen in de samenwerking tussen brein, lichaam en emoties, kan het zenuwstelsel weer tot rust komen. Zo ontstaat er ruimte voor herstel en het opnieuw opbouwen van vertrouwen in je lichaam.

Stressortherapie
Stressortherapie gaat ervan uit dat langdurige lichamelijke klachten veroorzaakt en in stand gehouden worden door één specifieke, onderdrukte emotie: de ‘stressor’.

Als kind is de verbinding met je ouders essentieel om te overleven. Wanneer je vroeger hebt geleerd dat bepaalde emoties (zoals boosheid of verdriet) leidden tot afwijzing, heeft je brein een overlevingsstrategie aangemaakt. Het heeft besloten dat het onveilig is om die emotie te voelen, waardoor deze is onderdrukt.

Zie het als een brugwachter van een kasteel vol emoties. Iedere keer wanneer de onveilige emotie eruit wil, wordt deze door de brugwachter geblokkeerd. Omdat een emotie letterlijk energie in beweging (e-motion) is, zoekt het een andere uitweg als het niet gevoeld mag worden. De emotie gaat dan storen in het limbisch systeem: het regelcentrum van je brein dat onder andere verantwoordelijk is voor emotie, pijnregulatie en autonome functies.

Wanneer daar een storing plaatsvindt, uit zich dat in je lichaam middels klachten zoals:

• Chronisch pijn en spierspanning
• Extreme vermoeidheid
• Hartkloppingen of buikklachten
  
  

Om die onderliggende emotie maar niet te hoeven voelen, ontwikkelen we onbewust patronen zoals perfectionisme of pleasen. Dit gedrag is bedoeld om afwijzing te voorkomen, maar triggert juist de stressor waardoor de klachten in stand worden gehouden.  

Het keerpunt naar herstel
Moderne hersenscans (fMRI) laten zien dat deze weggestopte emotionele triggers direct oplichten in de diepe lagen van ons brein, zelfs als we dat bewust ontkennen. Je brein reageert nog steeds vanuit het onbewuste alarmsysteem.

De oplossing zit dan ook niet in het bestrijden van symptomen, maar het herstellen van de veiligheid. Tijdens stressortherapie sporen we de specifieke onderdrukte emotie op. Zodra je deze leert herkennen en kunt doorvoelen, kalmeert het limbisch systeem. De storing wordt opgelost waardoor lichaamsfuncties weer kunnen normaliseren en je kunt herstellen.

De oorsprong van stressortherapie
Stressortherapie is ontwikkeld door de kritische Nederlandse zenuwarts Marten Klaver (opgeleid in de neurologie en psychiatrie). Omdat hij twijfelde aan de juistheid van bepaalde diagnoses, deed hij—vrijwel gelijktijdig met de bekende Amerikaanse arts Dr. Sarno—een belangrijke ontdekking: patiënten met langdurige lichamelijke klachten herstelden zodra zij onderdrukte emoties toelieten. Klaver combineerde zijn praktijkervaringen met wetenschappelijk literatuuronderzoek naar de invloed van emoties op het brein. Dit leidde tot zijn theorie: de Limbische Verklaring. Omdat zijn patiënten behoefte hadden aan een praktische vertaling van deze theorie, ontwikkelde hij daaruit een concrete behandelvorm: de stressortherapie.